“พินัยกรรมตายดี” ยังไม่ป่วย… ต้องวางแผนถึงวันตายแล้วหรือ?

ถ้าวันหนึ่งเราป่วยหนักจนพูดไม่ได้ คนที่รักเราจะรู้ไหมว่า เราอยากให้รักษาแบบไหน?

ลองนึกภาพครอบครัวหนึ่ง ลูกคนหนึ่งอยากให้หมอลองทุกทาง อีกคนกังวลว่าพ่อจะเจ็บปวดจากการรักษามากขึ้น ทั้งคู่รักพ่อเหมือนกัน แต่เข้าใจคำว่า “ทำให้ดีที่สุด” ไม่เหมือนกัน
 

แล้วความต้องการของพ่ออยู่ตรงไหน ในวันที่พ่อบอกใครไม่ได้แล้ว?
 

นี่คือเรื่องที่คำว่า “พินัยกรรมตายดี” หรือ “พินัยกรรมชีวิต” ชวนให้เราคิด ไม่ใช่เรื่องแบ่งบ้านแบ่งเงิน แต่เป็นการบอกความต้องการเกี่ยวกับการรักษาล่วงหน้า โดยมาตรา 12 ของ พ.ร.บ.สุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550 รับรองสิทธิทำหนังสือแสดงเจตนาไม่รับบริการที่เป็นเพียงการยืดการตายในวาระสุดท้าย หรือเพื่อยุติความทรมานจากการเจ็บป่วยตามเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด เป็นสิทธิที่จะเลือกใช้ ไม่ใช่ข้อบังคับให้ทุกคนต้องทำ (สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ)
 

แต่ก่อนจะเลือกฝั่ง ต้องเข้าใจเรื่องนี้ให้ตรงกันก่อนครับ
 

พินัยกรรมชีวิตไม่ใช่การขอให้หมอทำให้เสียชีวิตเร็วขึ้น และไม่ใช่การเลิกดูแลผู้ป่วย ผู้ป่วยยังได้รับการดูแลแบบประคับประคอง เช่น บรรเทาความเจ็บปวดและอาการไม่สบายต่าง ๆ การไม่รับการรักษาที่เพียงยืดการตาย จึงไม่เท่ากับการปล่อยให้ทรมานโดยไม่มีใครช่วยเหลือ (Thai Living Will)
 

และไม่ได้หมายความว่า พอเซ็นแล้ว วันไหนเกิดอุบัติเหตุหรือเจ็บป่วยฉุกเฉิน หมอจะไม่ช่วย กรณีที่ยังรักษาได้ ผู้ป่วยยังได้รับการรักษาตามมาตรฐาน ไม่ใช่นำเอกสารไปปฏิเสธการช่วยชีวิตทุกสถานการณ์
 

แล้วชาวบ้านอย่างเราได้อะไร?

สิ่งสำคัญคือ มีช่องทางบอกความต้องการของตัวเอง ก่อนถึงวันที่สื่อสารไม่ได้ และช่วยให้คนในครอบครัวกับทีมรักษามีข้อมูลประกอบการตัดสินใจ ไม่ต้องอาศัยเพียงการคาดเดาว่า “เขาน่าจะอยากได้แบบนี้” การสื่อสารล่วงหน้าจึงอาจช่วยลดความเห็นไม่ตรงกันเรื่องการรักษาได้ด้วย
 

สำหรับคนที่พร้อมทำ เขาอาจมองว่า
“ฉันไม่ได้หมดหวังกับชีวิต แต่อยากให้คนที่รักรู้ว่า อะไรสำคัญกับฉัน”
 

ส่วนคนที่ยังไม่พร้อม ก็มีคำถามที่ควรได้รับคำตอบเหมือนกัน
“วันนี้ยังแข็งแรง ฉันจะรู้ได้อย่างไรว่าตอนป่วยจริงจะรู้สึกอย่างไร?”
“การรักษาแต่ละอย่างช่วยอะไร และต้องแลกกับอะไรบ้าง?”
“ถ้าวันหนึ่งเปลี่ยนใจล่ะ?”
 

คำถามเหล่านี้ไม่ควรถูกปัดทิ้งด้วยคำว่า “คิดมากไปเอง”
 

พินัยกรรมชีวิตสามารถเปลี่ยนแปลงหรือยกเลิกได้ โดยผู้ทำควรแจ้งให้คนที่เกี่ยวข้องและสถานพยาบาลที่เก็บสำเนารับทราบด้วย เพื่อไม่ให้ยึดเอกสารเก่าที่ไม่ตรงกับความต้องการแล้ว การทำจึงไม่ใช่การลงชื่อครั้งเดียวแล้วหมดสิทธิเปลี่ยนใจ
 

แต่เรื่องนี้มีอีกด้านที่สังคมควรถาม

เราจะแน่ใจได้อย่างไรว่า คนที่ลงชื่อกำลังเลือกด้วยความเข้าใจ ไม่ใช่เลือกเพราะเกรงใจคนอื่น?

สมมติคนคนหนึ่งบอกว่า “ไม่อยากเป็นภาระลูก” เราจะได้ฟังต่อไหมว่า เขาไม่ต้องการการรักษาบางอย่างจริง ๆ หรือกำลังกังวลว่าลูกจะหาเงินมาจ่ายไม่ไหว?
 

สองเหตุผลนี้อาจนำไปสู่คำตอบเดียวกันบนกระดาษ แต่เกิดจากความรู้สึกที่ต่างกันมาก
 

การหลีกเลี่ยงการรักษาที่เกินความจำเป็นอาจช่วยลดค่าใช้จ่ายได้ แต่ประโยชน์ด้านเงินไม่ใช่เรื่องเดียวกับความต้องการของผู้ป่วย และไม่ได้หมายความว่าการดูแลระยะท้ายจะไม่มีค่าใช้จ่ายเหลืออยู่เลย (สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ)
 

คำถามจึงไม่ควรมีแค่ “ทำแล้วประหยัดเท่าไร” แต่ต้องมีด้วยว่า
“เจ้าของชีวิตเข้าใจทางเลือก และมีอิสระที่จะตอบจริง ๆ หรือยัง?”
 

ในทางกลับกัน คนที่ยังอยากรับการรักษาบางอย่าง ก็ไม่ควรถูกมองว่าไม่รู้จักปล่อยวาง เช่นเดียวกับคนที่ไม่ต้องการการยื้อในวาระท้าย ก็ไม่ควรถูกมองว่าไม่รักชีวิต
 

เราไม่จำเป็นต้องใช้ทางเลือกเดียวกัน เพื่อพิสูจน์ว่ารักตัวเองหรือรักครอบครัวมากพอ
 

แล้วเราต้องทำถึงขนาดนี้เลยไหม?

อาจเริ่มจากการคุยก่อน ไม่ใช่เริ่มจากการยื่นกระดาษให้เซ็น
 

คุยกับแพทย์หรือทีมดูแลแบบประคับประคองให้เข้าใจว่า การรักษาแต่ละอย่างหมายถึงอะไร แล้วคุยกับคนที่ไว้ใจว่าอะไรสำคัญกับเรา เมื่อพร้อมจึงบันทึกให้ชัดเจนและให้ผู้เกี่ยวข้องรับรู้ มีทั้งรูปแบบเอกสารและระบบ e-Living Will ของสำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ ให้ศึกษา

เอกสารช่วยบันทึกความต้องการ แต่ไม่ควรมาแทนบทสนทนาที่ทำให้เราเข้าใจกัน
 

สุดท้าย เรื่องนี้อาจไม่ใช่การแข่งขันว่าใครกล้าพูดเรื่องความตายมากกว่าใคร แต่เป็นคำถามว่า…
 

เราจะทำให้คนที่พร้อมวางแผนได้เลือก โดยคนที่ยังไม่พร้อมไม่ถูกเร่ง และไม่มีใครต้องตัดสินใจเพราะรู้สึกว่าตัวเองเป็นภาระ ได้อย่างไร?
 

วันนี้คุณอยู่ตรงไหน?

พร้อมวางแผนและบันทึกไว้ล่วงหน้า อยากให้คนที่รักรู้ความต้องการ

ยังไม่พร้อมลงชื่อ อยากเข้าใจทางเลือกและคุยกันให้มากกว่านี้ก่อน
 

ยังไม่ต้องเลือกก็ได้ครับ คำถามที่คุณยังห่วง อาจเป็นคำถามเดียวกับที่อีกหลายบ้านยังไม่เคยได้คุยกัน
 

ThaiPFA อยากให้ทุกการวางแผนเริ่มจากความเข้าใจ ไม่ใช่ความกลัว และอยากให้เสียงของคุณได้รับการรับฟัง ไม่ว่าคุณจะเลือกอย่างไร ด้วยความห่วงใยจาก ThaiPFA
 

#พินัยกรรมชีวิต #พินัยกรรมตายดี #วางแผนชีวิต #สิทธิผู้ป่วย #การดูแลแบบประคับประคอง #ThaiPFA

มาร่วมเป็นส่วนหนึ่งของการเปลี่ยนแปลง เพื่อทำให้คนไทยมีชีวิตที่ดีขึ้น กันนะครับ

ThaiPFA ศูนย์อบรมต้นแบบแห่งแรกของไทยในการจัดอบรมและพัฒนาหลักสูตรการวางแผนการเงิน CFP